Waqt li nippjanaw toroq aktar sikuri, ejjew naħsbu f'dawk li jużawhom!

Fi tmiem il-ġimgħa li għadda, seħħet traġedja oħra fuq l-awtostrada ta’ Ventspils. Persuna mietet fil-ħabta, u l-informazzjoni inizjali li saret pubblika ġġagħalna wkoll nivvalutaw ir-rwol tat-trakk fl-inċident. Sakemm ma titlestax l-investigazzjoni, ikun irresponsabbli li xi ħadd jiġi ddikjarat ħati. Madankollu, din l-isfortuna terġa’ tqajjem il-mistoqsija li niddiskutu għal ftit jiem wara kull inċident serju u mbagħad inħalluha fuq l-ixkaffa sakemm it-traġedja li jmiss – kemm hu sikur li t-trasport ħafif u tqil jikkoeżistu fit-toroq Latvjani?

Trakk mhuwiex biss karozza tal-passiġġieri b'bagalja akbar. Huwa magna li tiżen diversi għexieren ta' tunnellati, li teħtieġ distanza ta' bbrejkjar itwal, aktar spazju għall-manuvrar, u l-konsegwenzi ta' żball tas-sewwieq jistgħu jkunu inkomparabbilment aktar serji. L-istatistika tal-assigurazzjoni tikkonferma dan ukoll. Id-dejta mill-Uffiċċju tal-Assiguraturi tal-Vetturi Latvjani turi li fl-ewwel seba' xhur ta' din is-sena, diġà seħħew 4153 inċident tat-traffiku fit-toroq ikkawżati minn sewwieqa tat-trakkijiet fit-toroq Latvjani. Għal paragun, is-sena l-oħra, fl-2025, is-sewwieqa tat-trakkijiet ikkawżaw 6965 inċident tat-traffiku fit-toroq matul is-sena.

Naturalment, l-eħfef ħaġa tkun li ngħidu mill-ġdid – it-toroq huma t-tort. Bla dubju, dan huwa parzjalment veru. L-awtostradi Latvjani huma dojoq f'ħafna postijiet, l-opportunitajiet ta' sorpass huma limitati, m'hemm l-ebda korsiji ta' dawrien u sewqan, u strixxa ta' kulur mitfija biss fuq l-asfalt tifred il-flussi tat-traffiku opposti. Infrastruttura bħal din taħfer saħansitra inqas żbalji għat-trasport tal-merkanzija milli għall-karozzi tal-passiġġieri.

It-toroq jeħtieġ li jitjiebu. Iżda awtostrada ġdida ma tistax tinbena qabel it-Tnejn li ġej. Jeħtieġ proġetti, akkwisti u miljuni. Se naraw ir-riżultat fi snin sħaħ. Għalhekk il-mistoqsija hi, x'nistgħu nagħmlu issa?

L-ewwel aspett huwa l-għeja tas-sewwieqa. Studji miġbura mill-Kummissjoni Ewropea juru li l-għeja hija fattur sinifikanti f'madwar 20% tal-inċidenti li jinvolvu vetturi kummerċjali tqal. Barra minn hekk, aktar minn nofs is-sewwieqa li jivvjaġġaw fuq distanzi twal ammettew f'diversi stħarriġiet li raqdu fuq l-istering mill-inqas darba.

Din mhix xi ħaġa żgħira. Sewwieq professjonali għajjien fuq l-istering ta’ magna li tiżen għexieren ta’ tunnellati huwa bħal kirurgu li, wara lejl bla rqad, jgħid: “Idi mhux se tirtogħod.” Forsi mhux se tirtogħod. Imma rridu nistrieħu fuq dan? Diġà għandna takografi u regolamenti dwar il-ħin tas-sewqan u tal-mistrieħ. Għalhekk m’għandniex bżonn nivvintaw ir-rota mill-ġdid. Irridu niżguraw li s-sistema eżistenti taħdem u li l-ksur jiġi skopert b’mod immirat.

It-tieni għażla hija d-dejta. Ħafna trakkijiet moderni diġà huma mgħammra b'sistemi GPS u telematiċi. Dawn jistgħu juru mhux biss il-post tal-vettura, iżda wkoll ibbrejkjar u aċċelerazzjoni f'daqqa, veloċità, tul tas-sewqan, sewqan bil-lejl u numru ta' indikaturi oħra ta' riskju. Għalhekk, f'ħafna każijiet, kumpanija diġà tista' tara liema sewwieq qed isuq bil-kalma u liema wieħed qed iqatta' l-ġurnata tax-xogħol tiegħu bħallikieku kien qed jipparteċipa f'rally minflok ma jġorr 20 tunnellata ta' merkanzija.

Hawnhekk, l-assiguraturi jistgħu jkollhom rwol sinifikanti, li diġà jżommu sistemi ta’ dejta li jippermettu l-analiżi tad-dejta tal-istorja tal-assigurazzjoni għal kull sewwieq attiv. L-industrija tal-assigurazzjoni akkumulat esperjenza sinifikanti fl-analiżi tal-profili tar-riskju tal-klijenti u hija interessata li tiżviluppa din l-għarfien espert aktar. Mhux ta’ b’xejn li l-assiguraturi ilhom jippruvaw jiksbu aċċess għad-dejta li l-Pulizija tal-Istat u s-CSDD jiġbru minn informazzjoni miksuba minn kameras tal-veloċità għal diversi snin. S’issa, mingħajr suċċess!

Jekk flotta taqsam volontarjament dejta dwar sewqan sikur u tista’ tipprova li x-xufiera tagħha jsegwu reġim ta’ xogħol u mistrieħ, isuqu b’mod sikur u huma mħarrġa regolarment mill-kumpanija, għaliex dan m’għandux jiġi rifless fil-prezz tal-MTPL u s-CASCO? Mill-banda l-oħra, għal kumpanija li d-dejta tagħha tindika regolarment sewqan riskjuż, il-polza tiswa aktar. Ejja nkunu onesti – xejn ma jimmotiva imprenditur b’mod effettiv daqs l-opportunità li jiffranka l-flus. Kultant, huwa l-ewro li jagħmel dak li għaxar fuljetti informattivi ma jistgħux.

It-tielet nett, irridu nammettu li parti mir-responsabbiltà għall-inċidenti kkawżati minn trakkijiet tinsab f'idejn is-sewwieqa tal-karozzi tal-passiġġieri. Aktar minn darba, iltqajt ma' sitwazzjoni fejn is-sewwieq ta' karozza tal-passiġġieri li tkun qed issuq quddiem jiddeċiedi li jdur lejn ix-xellug billi jixgħel is-sinjal tad-dawrien tard jew ma jixgħelu xejn. Madankollu, is-sewwieqa ta' vetturi iżgħar għandhom ikunu konxji li trakk tqil għandu massa differenti, distanza ta' bbrejkjar differenti u kapaċitajiet ta' manuvrar differenti. Għalhekk, nirrakkomanda li s-sewwieqa, konxji li jeħtieġu jagħmlu dawra, iħarsu fil-mera ta' wara fil-ħin, juru sinjal tad-dawrien, u, idealment, jitbiegħdu ftit mit-trakk li jkun qed issuq warajhom. Naturalment, it-takografi u t-telematiċi mhux se jwessgħu l-awtostrada ta' Ventspils u jibnu barriera ta' sigurtà fin-nofs. Mhux se jsolvu l-problemi kollha tal-infrastruttura tat-toroq tal-Latvja. Madankollu, m'għandniex nistennew għaxar snin sakemm forsi jkun hemm flus għal toroq ideali biex nibdew nagħmlu affarijiet li huma possibbli diġà llum.